Siedem lat między ambicją a demografią, czyli co o Katowicach piszą co roku urzędnicy

Od 2019 roku każdy prezydent miasta w Polsce ma ustawowy obowiązek złożenia radzie miasta rocznego raportu o stanie gminy – do 31 maja, przed głosowaniem nad absolutorium. Obowiązek ten wprowadzono nowelizacją ustaw samorządowych z 11 stycznia 2018 roku, jako element pakietu zmian mających zwiększyć kontrolę obywatelską nad władzą lokalną. Raport ma obejmować realizację polityk, strategii, uchwał i budżetu obywatelskiego.

Przy okazji ustawodawca wprowadził też nową instytucję: wotum zaufania. Jeśli prezydent nie otrzyma go dwa lata z rzędu, rada może uruchomić referendum odwoławcze. Na papierze – solidne narzędzie rozliczania rządzących. W praktyce raporty bywają obszerne, szczegółowe i napisane tak, żeby nie pojawiło się w nich za dużo trudnych tematów. W kolejnych dniach przyjrzymy się raportom kilku śląskich miast od 2018 do 2025 roku. W raportach władze miasta wskazują sukcesy i problemy, które zauważają.

Reklama

Przez siedem kolejnych raportów o stanie miasta Katowice kreśli się dość spójny obraz: miasto rośnie finansowo, infrastrukturalnie i wizerunkowo, ale kurczy się demograficznie. To napięcie – między rozbudową przestrzeni publicznej a malejącą liczbą ludzi, którzy z niej korzystają – jest najistotniejszym i najsłabiej przepracowanym wątkiem całej dekady.

Co się zmieniło na plus

Najtrwalszą zmianą jest przebudowa tożsamości gospodarczej. Katowice z miasta przemysłowego stały się centrum usług biznesowych, kongresów, technologii i kultury. Stopa bezrobocia rejestrowanego, która w 2015 roku wynosiła 3,8%, w 2024 roku spadła do 1,0% – jednego z najniższych poziomów w Polsce. W 2025 roku nieznacznie wzrosła do 1,5%, co raport zaznacza bez szczególnego komentarza, choć warto odnotować, że to pierwsza wyraźna tendencja odwrotna po dekadzie malejącego bezrobocia.

Wyraźny postęp widać w infrastrukturze zielonej i transportowej. W 2024 roku oddano kilka parków (Park Wełnowiecki za 13,5 mln zł, Dolina Ślepiotki za 10,2 mln zł), w grudniu 2024 roku otwarto ponad 4-kilometrową velostradę łączącą Brynów z Giszowcem. W 2025 roku liczba parków wzrosła do 20 (228,97 ha). Recykling odpadów komunalnych wzrósł z 24,4% w 2022 roku do 32,5% w 2025, a udział odpadów zbieranych selektywnie przekroczył 37%.

W obszarze edukacji dane są konsekwentnie rosnące. Liczba miejsc w żłobkach wzrosła z 1 234 w 2015 roku do 2 791 w 2025. III LO im. Adama Mickiewicza znalazło się na 40. miejscu w rankingu ogólnopolskim (pierwsze w województwie). Miasto rozszerza ofertę dwujęzyczną – od 2025 roku funkcjonuje nowy oddział z językiem włoskim. Wydatki na oświatę sięgnęły w 2025 roku 1,333 mld zł – to prawie 36% całego budżetu wydatków.

Reklama

Hub Gamingowo-Technologiczny (Shaft K) to projekt, który przez kilka raportów pozostawał w fazie planowania – w 2025 roku stał się realną budową. W sierpniu podpisano umowę z wykonawcą (STRABAG) na kwotę 577 mln zł, uruchomiono I etap przy Szybie Pułaskim. Dofinansowanie unijne wynosi blisko 403 mln zł.

Coś o czym katowickie władze wiele mówią, chociaż nie zawsze ma to przełożenie na konkretne lokalne sukcesy, czyli prestiż metropolitalny rósł konsekwentnie: COP w 2018 roku, organizacja WUF11 w 2022 roku (ponad 16 tys. uczestników ze 174 państw), tytuł Europejskiego Miasta Nauki 2024 z ponad 270 tys. uczestników programu, a w 2025 roku zdobycie tytułu Polskiej Stolicy Kultury 2027. Katowice regularnie pojawiają się w rankingach przyjaznych biznesowi i inwestorom – w 2022 roku zajęły 1. miejsce w rankingu Forbes „Miast Przyjaznych dla Biznesu”.

W marcu 2025 roku otwarto Arenę Katowice – nowy stadion miejski spełniający wymogi FIFA i UEFA, który w ciągu roku odwiedziło ponad 300 tys. osób. To inwestycja wyczekiwana przez dekady, i jeden z tych projektów, przy których emocje społeczne rosły konsekwentnie.

Co się zmieniło na minus

Najpoważniejszym, strukturalnym problemem jest depopulacja. Liczba mieszkańców spada: z 280 190 w 2022 roku do 279 190 w 2023, 278 885 w 2024 i 277 415 w 2025. Raporty odnotowują ten wskaźnik bez analizy przyczynowej – nie pada pytanie, czy jest to efekt migracji, niskiej dzietności, odpływu młodych, czy kombinacji wszystkich tych czynników. Raport za 2024 rok przy wskaźniku miejsc w żłobkach zaznacza wprost, że zmiana metodologii wynika m.in. z „malejącej demografii i dzietności mieszkańców”. Temat jest obecny w danych, nieobecny w szerszej diagnozie.

Zadłużenie miasta rośnie i jest coraz wyraźniej widoczne. Udział zadłużenia w dochodach ogółem wynosił 29,2% w 2023 roku, 36,1% w 2024, a w 2025 osiągnął 41,5%. Łączne zadłużenie z tytułu kredytów, pożyczek i obligacji wyniosło na koniec 2025 roku 1,456 mld zł. Dla porównania: w 2021 roku było to 797 mln zł. Dynamika jest wyraźna. Raport kwalifikuje sytuację jako „stabilną” – co technicznie jest prawdą (nadwyżka operacyjna wyniosła 145,8 mln zł), ale ukrywa kierunek trendu. Deficyt budżetowy w 2025 roku wyniósł 216 mln zł, a miasto zaciągnęło 320 mln zł pożyczki długoterminowej.

Walka z niską emisją zwalnia. Liczba wymienionych wysokoemisyjnych źródeł ogrzewania wynosiła 1 937 w 2022 roku, 1 007 w 2023, 691 w 2024 i 719 w 2025. Trend jest jednoznaczny: program wymiany kopciuchów traci impet. W tym samym czasie liczba dni z przekroczeniem stężenia pyłu PM10 wzrosła z 13 w 2024 do 25 w 2025 – to krok wstecz po kilku latach poprawy.

Fundusz sprawiedliwej transformacji i dzielnice zapomniane – raport za 2025 rok dużo pisze o Janowie-Nikiszowcu jako obszarze działań transformacyjnych, ale w sposób, który budzi mieszane odczucia: centrum skupione na wydarzeniach i miejscach (Forum Sprawiedliwej Transformacji, Centrum Zimbardo), przy jednoczesnym braku twardych wskaźników społecznych dla tych dzielnic – stopy ubóstwa, odpływu ludności, jakości zasobów mieszkaniowych. W dziewięciu wyznaczonych w 2024 roku obszarach rewitalizacji mieszkają ludzie, którzy nie czekają na hub technologiczny.

Aplikacja o tytuł Europejskiej Stolicy Kultury 2029 zakończyła się porażką, choć raport minimalizuje ten fakt. Tytuł Polskiej Stolicy Kultury 2027 jest bez wątpienia wartością – ale nie jest substytutem ESK. Miasto włożyło w tę aplikację kilka lat pracy i środków, a jej efekt komunikacyjnie prezentowany jest jako sukces.

Rok 2025 – obraz złożony

Raport za 2025 rok jest najobszerniejszy ze wszystkich i zarazem najbardziej ceremonialny. Otwiera go opis obchodów 160. urodzin miasta z koncertem „Kocham Katowice”, deklaracjami przyjaźni z Kaohsiung, Santa Fe i Zaozhuang, gwiazdą zespołu Dżem na Rynku. W tym samym roku miasto przystąpiło do inicjatywy Powering Past Coal Alliance i zaciągnęło 320 mln zł pożyczki.

Budżet przekroczył 3,7 mld zł wydatków. Wydatki na oświatę to niemal 1,34 mld zł – wzrost o 12,4% rok do roku. Transport i łączność pochłonęły 649 mln zł (wzrost o 17%). Rosną też wydatki na administrację: 266 mln zł w 2025, wobec 201 mln w 2022.

Katowice umacniają swoją pozycję jako centrum konferencyjne i miejsce dużych wydarzeń (Europejski Kongres Gospodarczy, 82. Tour de Pologne, Spodek Super Cup). W 2025 roku liczba firm z sektora nowoczesnych usług biznesowych na 10 tys. mieszkańców wzrosła do 72 (z 62 w 2022). Rynek biurowy się rozwija. Liczba podmiotów na 1 000 mieszkańców wzrosła do 805.

Ale mieszkańców jest 2 775 mniej niż trzy lata wcześniej i mniej o 24 419 w skali siedmiu lat. I dłuższej analizy tego trendu brakuje w raportach.