Wiem o tym, bo obserwowałam to towarzysząc Wam przez kilka lat przy konkursie Śląska Rzecz. Jaka będzie przyszłość tego konkursu?
To jest niezwykle ważne przedsięwzięcie mające własny dynamizm. Konkurs Śląska Rzecz został wymyślony jako jedno z najważniejszych działań przy budowaniu Śląskiej Sieci na Rzecz Wzornictwa. Zależało nam, by uruchomić proces pozytywnego zarażania się innowacyjnością i budzenia ambicji. I tak było. Jeśli firma z danej branży otrzymała nominację bądź statuetkę, to potem pojawiały się inne firmy z tej branży. Myślę, że Śląska Rzecz jest istotna także dlatego, bo działa wyłącznie poprzez pozytywne przykłady, przez pozytywne zaskoczenie, że mamy tego typu wdrożenia w województwie śląskim. Na początku było niewiele zgłoszeń, niższy poziom, ale z każdą kolejną edycją to się zmieniało. Rosła świadomość, że na przykład kotły grzewcze można zaprojektować, że środowisko pracy się projektuje. Mimo pandemii mamy zgłoszenia za rok 2020 i po tych zgłoszeniach widać, że może to być dobra edycja. Mam nadzieję, że konkurs będzie kontynuowany, że pozostanie priorytetem dla województwa, które dzięki temu konkursowi może komunikować doskonałość i to w tak wielu innowacyjnych firmach i branżach. Nie ma takiego innego konkursu.
Rozmawiamy w czasie pandemii, która dużo nam powiedziała także o projektowaniu usług. Co już wiemy po roku? Co w kontekście projektowania nie zadziałało, co warto zmienić?
Pandemia wiele rzeczy obnażyła, ale też pokazała, zwłaszcza na początku, siłę solidarności i współpracy. Pamiętam swoją ciekawość, jak projektanci mogą odpowiedzieć na ten gigantyczny, humanitarny kryzys, gdzie są w stanie zaproponować nowe rozwiązania adekwatne do wyjątkowej sytuacji. Pamiętam np. projekt śląskich naukowców, którzy zaprojektowali sprzęt medyczny pozwalający podłączyć do respiratora dwóch pacjentów (Ventil - IBIB PAN razem z Siecią Badawczą Łukasiewicz - Instytut Techniki i Aparatury Medycznej z Zabrza). Trwał wyścig z czasem, jak zresztą przez cały ten rok. Oczywiście były też maseczki, przyłbice, ubrania dla medyków. Rozwiązania dotyczące bezdotykowego otwierania drzwi, organizowanie przestrzeni publicznej, parków, placów zabaw, szukanie rozwiązań, w jaki sposób komunikować te obostrzenia pandemiczne, wpływać na zachowania ludzi tak, żeby zwiększać ich bezpieczeństwo. Śledziłam to najpierw z niedosytem, że tego jest tylko tyle, a potem z rosnącym zainteresowaniem. Najtrudniejsze było to zderzenie z rzeczywistością, z zamkniętymi urzędami i ośrodkami zdrowia, z cyfrowymi usługami niedostosowanymi często do percepcji odbiorcy.
Jakie narzędzia wdrażane w czasie pandemii najbardziej panią rozczarowały?
Pamiętam złość i frustrację z aplikacji ProteGO Safe, która nie była w stanie zauważyć, że ja oraz mój mąż mamy covid. Pomyślałam, że tworzymy narzędzia, które się nie sprawdzają. A w stanie wojny nie możemy mieć narzędzi, które zawodzą! Pamiętam również moje zaskoczenie, gdy okazało się, że w Katowicach tymczasowy szpital będzie zlokalizowany nie w wybudowanym już i gotowym prywatnym szpitalu, ale na terenie Międzynarodowego Centrum Kongresowego, gdzie chorzy leżą pozbawieni światła dziennego, odległości do toalet są ogromne, wyobraziłam sobie całą masę utrudnień, i dla pacjenta, i dla personelu. Zastanawiałam się, czy ktoś te rozwiązania projektuje z punktu widzenia użytkownika. Ja wiem, że to są skomplikowane procesy, czas jest wyjątkowy i decyzje muszą być szybko podejmowane. Chciałabym jednak wierzyć, że przyjdzie taki moment, że będziemy analizować doświadczenia z pandemii, zwłaszcza te negatywne. Często powtarzam, że sukces ogłupia, ale porażka uczy. Jeżeli coś nie wyszło, to w jakiś sposób, już w warunkach pokoju, te negatywne doświadczenia będą wykorzystane, żeby tworzyć środowisko do lepszych rozwiązań. Pandemia obnażyła słabości sfery publicznej, ale gdybyśmy chcieli i umieli wyciągnąć z tego wnioski to już byłoby optymistycznie.
Jak konkretnie można to zrobić? Na co zwrócić uwagę?
Najważniejsze, by zapraszać do tych wąskich grup, często eksperckich, ostatecznych użytkowników, odbiorców tych usług. Nie ma dobrego projektowania bez zaangażowania ludzi od początku w te procesy. Znam takie państwa i znam takie samorządy, w których tworzono thinktanki projektantów. Tak często powstają rozwiązania tańsze i bardziej dostosowane do potrzeb ludzi.
Poza pandemią, przed jakimi wyzwaniami stają dziś projektanci lub jakie wyzwania powinny być im stawiane?
Jest wiele problemów globalnych, które musimy rozwiązywać lokalnie, jak chociażby kryzys klimatyczny. W województwie śląskim mamy miasta, które są na szczycie najbardziej zanieczyszczonych w Europie! Oczywiście wyzwaniem jest także coraz dłuższy wiek mieszkańców, który powoduje, że musimy przeprojektować nasze otoczenie, a w rzeczywistości całą Polskę. Musimy dostosować przestrzeń publiczną do osób z ograniczonymi możliwościami poruszania się, ale również ograniczoną percepcją, koncentracją, widzeniem, słuchem. Potrzebujemy przeprojektować usługi publiczne, opiekę społeczną, komunikację, służbę zdrowia. Po to, by wydłużyć seniorom czas, kiedy mogą funkcjonować samodzielnie. Wiele lat w EIDD Design for All Europe z zazdrością obserwowałam, jak europejskie miasta i regiony dostosowują przestrzeń i usługi publiczne, ale odkąd mamy ustawę o zapewnianiu dostępności osobom ze szczególnymi potrzebami, nie jest to już sprawa dobrego serca i empatii, ale prawa, więc również u nas to podejście się zmienia.
Pani Ewo, życzę Pani wspaniałego czasu na emeryturze, nowych wyzwań. Ale czego mogę Pani życzyć jeśli chodzi o Zamek Cieszyn. Czego możemy życzyć ludziom, którzy tym miejscem będą się po Pani opiekować, tworzyć je?
To czego bym sobie życzyła, to żeby za kilka lat nie okazało się, że z Zamku Cieszyn wróciliśmypo prostu do zamku i by nie rozpadła się ekipa Zamku, zgrany zespół o unikalnych umiejętnościach. W Polsce na oficjalnej liście jest 430 zamków. W województwie śląskim 43. Nie dezawuując znaczenia piastowskiego zamku w Cieszynie, warto zdawać sobie sprawę, że podobnych zamków jest mnóstwo. W Cieszynie udało się dodać do historycznych wartości innowacyjność, kreatywność, która w tym miejscu jest czymś wyjątkowym. Udało nam się stworzyć jedność z tych dwóch wydawałoby się rozbieżnych wartości – historii, lokalności i tradycji oraz innowacji i designu. Dla mnie to współczesny cud (w 2013 roku Wzgórze Zamkowe zostało uznane przez National Geografic jednym z 7 nowych cudów Polski) i miejsce unikalne. Zamek corocznie jest celem wizyt ponad stu tysięcy gości, którzy przyjeżdżając mówili – tu zawsze jest coś innego, nowego, tu ładujemy akumulatory, a Zamek Cieszyn jest dla nas miejscem inspiracji. Chciałabym, żeby za kilka lat nadal można było oglądać miejsce, które zarówno dla mieszkańców, jak i dla gości jest źródłem inspiracji, dobrym wzorem, pomocą w nietypowych projektach, wsparciem w realizacji ambitnych planów, a nawet marzeń. To co mogę powiedzieć po 20 latach – jestem przekonana i mówię to z cała mocą mojej wiedzy i doświadczeń – dobre projektowanie jest teraz bardziej potrzebne niż kiedyś.
Ewa Gołębiowska, dyrektorka Zamku Cieszyn w latach 2005-2021. W latach 1992-2002 była naczelniczką Wydziału Oświaty, Kultury, Turystyki i Sportu w Urzędzie Miejskim w Cieszynie. Radna powiatu cieszyńskiego w latach 1998-2002. Od 2011 do 2019 roku zasiadała w zarządzie EIDD - Design for All Europe (Europejskiego Instytutu Projektowania i Niepełnosprawności). Od 2016 roku jest także ekspertem PARP w programie „Wzór na konkurencję”.
Fot. Rafał Soliński