Święto śląskiej kultury w ogrodzie. Przed nami czwarta edycja Małego Festiwalu Wielkiej Literatury

Zwierzęta, lasy, hałdy i rzeki, ale też wyzysk i brutalna siła przemysłu – czwarta edycja Małego Festiwalu Wielkiej Literatury schodzi z utartych szlaków myślenia o Górnym Śląsku. Już 20 czerwca zielony ogród Domu Śląskiego w Katowicach stanie się przestrzenią dyskusji o współistnieniu, destrukcji i nowej, czułej opowieści o regionie. W programie m.in. dyskusje, wspólne śpiewanie śląskich pieśni, kino plenerowe oraz wycieczka śladami serialu „Ołowiane dzieci”.

Poza wygodną opowieścią o człowieku

Tegoroczna odsłona festiwalu stawia niewygodne, ale kluczowe pytania. Temat przewodni – „Nieludzki Śląsk” – to celowa gra słów. Z jednej strony organizatorzy oddają głos przestrzeni pozaludzkiej: naturze, zwierzętom i krajobrazom zdegradowanym przez antropocen. Z drugiej – bez owijania w bawełnę dotykają tego, co człowiek potrafi zrobić drugiemu człowiekowi poprzez bezduszną ekonomię, pracę ponad siły i industrialną machinę.

„Chcemy sprawdzić, co zostaje w regionie po epoce wielkiego wydobycia. Pytać, czy praca może być formą przemocy i czy przypadkiem wszyscy nie nosimy w sobie syndromu »ołowianych dzieci«. Szukamy nowej opowieści o Śląsku – nie tej pomnikowej i heroicznej, ale czułej wobec ludzi, zwierząt i tutejszego krajobrazu” – zapowiada Marcin Musiał, pomysłodawca i organizator festiwalu.

W programie m.in. klub książki, wspólnotowe śpiewanie śląskich pieśni, wykłady, przyznanie Śląskiej Nagrody Literackiej KRAUZA, kino plenerowe (film to śląski laureat Oscara!) z lektorem po śląsku oraz wycieczka śladami serialu „Ołowiane dzieci”.

Goszczenia festiwalowiczów po raz drugi z rzędu podjęło się społeczne Liceum Sowizdrzała – społeczność ludzi zaangażowanych. Tym razem jednak promujący śląską kulturę festiwal w całości przenosi się na świeże powietrze – do klimatycznego ogrodu Domu Śląskiego (ul. Stalmacha 17 w Katowicach). Organizatorzy chcą stworzyć przestrzeń maksymalnie otwartą, demokratyczną i bliską naturze – dokładnie taką, jaki jest Śląsk, który chcą stwarzać rozmową i działaniem goście i gościnie festiwalu.

Niezależna kultura tworzona z pasji

Odbywający się od 2023 r. Mały Festiwal Wielkiej Literatury udowadnia, że projekty kulturalne mogą rodzić się z oddolnej inicjatywy, a zainteresowanie śląską kulturą z roku na rok rośnie. Organizatorem i sponsorem wydarzenia jest Marcin Musiał, literaturoznawca i promotor śląskiej kultury. Festiwal został sfinansowany ze środków prywatnych. Wstęp wolny.

 

PROGRAM

20 czerwca 2026

1| 11:30 – 12:30 Śląski Objazdowy Klub Książki. Lektura: Judith Schalansky „Rozchwiane kanarki, głębokie doły”

Prowadzą: Elżbieta Janota, Paulina Rzymanek  (literaturoznawczynie, podkasterki „Już tłumaczę – podkast o książkach”)

 

2| 12:30 – 13:10 Czy istnieje życie pozagórnicze? Opowiastka o trefie obywatelskim w Rydułtowach Prowadzi: Kacper Lemiesz (dyrektor Liceum Sowizdrzała)

 

3| 13:10 – 14:00 Skōnd się wziyna gańba, że sie je ze wsi? Wykład w języku śląskim

Prowadzi: prof. Michał Rauszer (antropolog kultury, Uniwersytet Warszawski)

 

4| 14:00 – 14:50 Buksy, chachary, szczury. Opowieść o życiu na hałdach

Prowadzi: dr Karolina Pospiszil-Drong (literaturoznawczyni, Uniwersytet Śląski)

 

5| 14:50 – 16:10 Teatr dla demokracji: Artvocacy for the (U)nion. Pokaz młodzieżowych etiud teatralnych.

 

6| 16:10 – 17:40 Roger Remiks – śląskie pieśni i przyroda. Spotkanie z Grzegorzem Płonką i wspólnotowe śpiewanie pieśni śląskich zebranych przez Juliusza Rogera

Gość: Grzegorz Płonka (muzyk, dziennikarz, popularyzator śląskiej kultury)

Prowadzi: Zofia Krzak (literaturoznawczyni)

Wspólnotowe śpiewanie: Grzegorz Płonka

 

7| 17:40 – 18:30 „Bery z dzielni”, czyli poetycki nieludzki Śląsk. Spotkanie z Tomaszem Pietrzakiem

Gość: Tomasz Pietrzak (poeta)

Prowadzi: Michał Muszalik (poeta)

 

8| 18:30 – 20:00 Czy Śląsk jest nadal ołowiany? Dyskusja o śląskiej naturze i jej ludziach. Występują: dr Tomasz Hutsch (wiceprzewodniczący stowarzyszenia REGIOS, lekarz weterynarii, SGGW), Magdalena Majcher (pisarka), prof. Piotr Skubała (profesor nauk biologicznych, działacz na rzecz przyrody, Uniwersytet Śląski), dr Małgorzata Tkacz-Janik (literaturoznawczyni, działaczka społeczna) Prowadzi: Marcin Musiał

 

9| 20:00 – 20:15 Wręczenie Śląskiej Nagrody Literackiej KRAUZA (nominowane książki: „Frela” Magdaleny Majcher, „Bery z dzielni” Tomasza Pietrzaka i „Aglo. Banką po Śląsku” Zbigniewa Rokiy)

 

10| 20:15 – 22:00 Projekcja filmu „Serengeti niy może umrzić” (reż. Bernhard Grzimek) Wstęp, tłumaczenie, lektor: Marcin Musiał

 

21 czerwca 2026

11| 12:00 – 16:00 OŁOWIANA WYCIECZKA. Podróż po śląskiej metropolii śladami historii i serialu „Ołowiane dzieci” Prowadzi: Tomasz Kiełkowski (przewodnik, fotograf). Udział w wycieczce biletowany, więcej informacji na stronie wydarzenia)