Food Literacy 2.0 – młode osoby o żywności, klimacie i sprawczości

Projekt „Food Literacy 2.0”, realizowany przez Green REV Institute we współpracy z Liceum Sowizdrzała, rozwija nowy model pracy redakcyjnej, w którym młode osoby stają się współautorkami i współautorami magazynu „Bezpieczna Żywność”. Oznacza to realny wpływ na dobór tematów, kierunki narracji oraz sposób opowiadania o systemie żywnościowym i globalnych wyzwaniach. Efektem będzie czwarty numer magazynu, którego publikację zaplanowano na wrzesień 2026 roku.

Projekt opiera się na założeniu, że żywność nie stanowi wyłącznie obszaru indywidualnych wyborów konsumenckich, lecz element złożonego systemu powiązań społecznych, kulturowych, ekonomicznych i środowiskowych. To, co trafia na nasze talerze, jest rezultatem procesów produkcyjnych, polityk publicznych, globalnych łańcuchów dostaw oraz utrwalonych nierówności strukturalnych. W tym ujęciu podejmowane tematy wpisują się w szeroko rozumiane procesy transformacyjne, obejmujące zarówno codzienne relacje społeczne, jak i zmiany o charakterze systemowym. Dotyczą one m.in. relacji sąsiedzkich, funkcjonowania systemu żywnościowego, doświadczenia kryzysu bezdomności, odbudowy relacji z dziką przyrodą, praktyk wzmacniania wspólnotowości i aktywności obywatelskiej, zagadnień zdrowia i dobrostanu, a także napięć i konfliktów politycznych towarzyszących procesom zmiany społecznej.

W tym ujęciu edukacja nie polega na przekazywaniu gotowych odpowiedzi, lecz na ich wspólnym wytwarzaniu, problematyzowaniu i krytycznej analizie rzeczywistości. Celem projektu jest umożliwienie młodym osobom pogłębionego rozumienia globalnych wyzwań systemowych oraz budowania świadomości odpowiedzialności indywidualnej i zbiorowej.

Istotnym punktem odniesienia dla projektu było spotkanie inauguracyjne, które odbyło się 26 marca w Liceum Sowizdrzała. Gościem wydarzenia był Andrzej Chwiluk, który przywołał doświadczenie transformacji Śląska. W jego ujęciu zmiana systemowa nie ogranicza się do jednego sektora gospodarki, lecz obejmuje całość życia społecznego, w tym rynek pracy, zdrowie publiczne, relacje społeczne oraz funkcjonowanie wspólnot lokalnych.

Ta perspektywa została przeniesiona na refleksję nad systemem żywnościowym, ukazując jego porównywalną złożoność oraz sieć współzależności.

W tym kontekście kluczowe staje się pojęcie sprawiedliwej transformacji, rozumianej jako proces, który nie może być redukowany do wskaźników ekonomicznych, lecz musi obejmować społeczne konsekwencje zmian oraz realny udział społeczności w podejmowaniu decyzji. Brak rzeczywistej partycypacji w procesach transformacyjnych często prowadzi bowiem do pogłębiania nierówności, mimo deklarowanego inkluzywnego charakteru zmian oraz poprawy warunków społecznych.

Na tym tle realizowany jest dwudniowy cykl warsztatów „Transformacje–transmutacje”, zaplanowany na 22–23 maja. Stanowi on wielowymiarową przestrzeń pracy redakcyjnej, obywatelskiej i twórczej wokół magazynu „Nowa Bezpieczna Żywność”.

Dwudniowy cykl warsztatów „Transformacje–transmutacje” obejmuje intensywny program pracy redakcyjnej, obywatelskiej i twórczej.

22 maja (piątek)

16:30–17:00 – inauguracja i wprowadzenie: dr Dominika Hofman (Liceum Sowizdrzała)oraz Dagmara Szastak (Green REV Institute), a następnie pierwsze kolegium redakcyjne
17:00–20:00 – Klaudia Kozubek (Komu hummus?), warsztat kulinarny: wspólne przygotowanie posiłków roślinnych połączone z refleksją nad systemem żywnościowym oraz relacjami między człowiekiem, jedzeniem i środowiskiem
20:00–21:30 – dr Dominika Hofman, Kacper Lemiesz (Liceum Sowizdrzała), warsztat historyczno-obywatelski „Trudy i piękno współzależności”
21:30–23:00 – Dorota Brauntsch, warsztat reporterski „Reportaż jako narzędzie rozumienia świata w procesie zmiany – jak odnaleźć temat w rzeczywistości napięć i transformacji”
23:00–… – podsumowanie dnia i nocleg w Liceum Sowizdrzała

23 maja (sobota)

10:00–10:40 – wspólne śniadanie i rozmowa: „Jak nasze wybory żywieniowe wpływają na świat?” (Dagmara Szastak i Sandra Staletowicz)
10:45–12:15 – Sebastian Pypłacz (Śląska Opinia), warsztat obywatelsko-transformacyjny „Sprawczość i działanie (od miejskich ekosystemów do zmian globalnych)”
12:30–15:30 – Anna Cieplak, warsztat „Pisanie – transformowanie”
15:30–16:00 – podsumowanie i zakończenie

Zapisy na warsztaty dla osób z klas VII-VIII oraz I i II szkół ponadpodstawowych prowadzone są poprzez formularz. Udział jest bezpłatny.

Pierwsze kolegium redakcyjne oraz otwarcie warsztatów poprowadzą wspólnie dr Dominika Hofman oraz Dagmara Szastak, wyznaczając ramy pracy nad magazynem, jego strukturą tematyczną oraz procesem redakcyjnym.

Warsztat kulinarny poprowadzi Klaudia Kozubek (Komu hummus?). Wspólne przygotowywanie posiłków roślinnych stanie się punktem wyjścia do rozmowy o systemie żywnościowym, jego konsekwencjach środowiskowych oraz relacjach między produkcją żywności a zmianą klimatu. Praktyka kulinarna zostaje tu potraktowana jako narzędzie refleksji nad globalnymi zależnościami.

W ramach warsztatu historyczno-obywatelskiego z grupą pracować będą dr Dominika Hofman oraz Kacper Lemiesz (Liceum Sowizdrzała). Jego celem jest analiza procesów transformacyjnych jako zjawisk wielopoziomowych, obejmujących zarówno lokalne doświadczenia społeczności, jak i globalne układy zależności.

Warsztat reporterski zrealizuje Dorota Brauntsch, reporterka, fotografka i autorka książki „Domy bezdomne” (2019), za którą otrzymała nominację do Nagrody Conrada oraz Kryształową Kartę Polskiego Reportażu (Nagroda Publiczności). Podczas warsztatu uczestniczki i uczestnicy będą pracować nad reportażem jako narzędziem rozumienia rzeczywistości w procesie zmiany – z naciskiem na uważność, precyzję języka oraz odpowiedzialność narracyjną.

Drugiego dnia warsztat obywatelski będzie moderował Sebastian Pypłacz, redaktor naczelny „Śląskiej Opinii”, członek zarządu głównego Związku Górnośląskiego, wieloletni aktywista Katowickiego Alarmu Smogowego oraz były członek rady programowej Fundacji Napraw Sobie Miasto. Warsztat koncentruje się na zagadnieniu sprawczości społecznej oraz możliwości działania w ramach lokalnych i globalnych systemów zmiany.

Warsztat literacki „Pisanie jako praktyka transformacji” poprowadzi Anna Cieplak, pisarka, animatorka kultury i aktywistka miejska. Laureatka Nagrody Conrada oraz Nagrody Literackiej im. Witolda Gombrowicza za powieść „Ma być czysto”. Autorka m.in. „Lata powyżej zera” (nominowanej do Paszportów „Polityki” i Nagrody Nike) oraz „Lekkiego bagażu” (nominowanego do European Prize for Literature). Warsztat koncentruje się na pracy z językiem, formą oraz opowieścią jako narzędziem opisu i rozumienia procesów społecznych i środowiskowych.

Efektem procesu zapoczątkowanego podczas warsztatów będzie czwarty numer magazynu „Nowa Bezpieczna Żywność”. Opublikowane teksty będą łączyć perspektywę ekspercką z doświadczeniem codzienności, przyjmując formy komentarzy, esejów i tekstów popularnonaukowych. Kluczowe znaczenie ma przystępność języka przy jednoczesnym zachowaniu złożoności analizowanych zjawisk, a także osadzenie refleksji w konkretnych doświadczeniach i przykładach. Wśród planowanych tematów znajdują się m.in.: relacje człowieka z naturą i zwierzętami w systemie żywnościowym, edukacja w czasach kryzysu klimatycznego, transformacje regionalne jako laboratoria zmiany (ze szczególnym uwzględnieniem doświadczeń Śląska), rola empatii i sztuki w rozumieniu złożoności świata, a także pytania o sprawczość jednostki, komunikację klimatyczną oraz odpowiedzialność w systemie żywnościowym.

Projekt jest realizowany w ramach międzynarodowego programu Connect for Global Change, współfinansowanego ze środków Unii Europejskiej w ramach programu DEAR (Development Education and Awareness Raising) oraz w ramach polskiej współpracy rozwojowej Ministerstwa Spraw Zagranicznych Rzeczypospolitej Polskiej.