41 urzędów i jedno pytanie - czy wykonujecie transkrypcje małżeństw jednopłciowych?
Adrian Szymura ·
Kiedy zacząłem wysyłać do poszczególnych urzędów stanu cywilnego na terenie największej w Polsce metropolii (GZM) pytania o to, czy dokonują one zgodnie z prawem transkrypcji aktów małżeństw jednopłciowych zawartych na terenie Unii Europejskiej, sądziłem że odpowiedzi spłyną bardzo szybko i będą jednoznaczne: tak albo nie.
Bardzo szybko okazało się jednak, że większość USC miała z tym pewien problem. Niektórzy urzędnicy wykorzystali czas przysługujący im na odpowiedź w trybie dostępu do informacji publicznej niemal do ostatniej chwili. Były też urzędy, jak ten w Siewierzu, które postanowiły odpowiedzieć w sposób mający, kolokwialnie mówiąc, „wbić szpilę”. Poinformowano mnie między innymi, że tryb dostępu do informacji publicznej nie służy zaspokajaniu prywatnych potrzeb. Najwyraźniej bardzo różnie interpretujemy art. 2 Ustawy o dostępie do informacji publicznej z 2001 roku. Chyba, że informacja o dokonywaniu transkrypcji stanowi tajemnicę ustawowo chronioną. Never mind! Urząd w Siewierzu ostatecznie odpowiedział tak, żeby właściwie nie odpowiedzieć. Poinformowano mnie, że do momentu złożenia przeze mnie zapytania takie wnioski nie wpłynęły, a jeśli wpłyną, będą rozpatrywane indywidualnie, zgodnie z obowiązującym prawem. Pozostaje więc pytanie, jak kierownik tego urzędu interpretuje obowiązujące przepisy, skoro zamiast jednoznacznej odpowiedzi otrzymałem pouczenie dotyczące trybu dostępu do informacji publicznej.
Innym skrajnym przypadkiem była odpowiedź wysłana przez katowicki USC, którą będąc wyjątkowo drobiazgowym, mógłbym uznać za brak odpowiedzi! Zgodnie z prawem, jeśli pytanie w trybie dostępu do informacji publicznej zostaje wysłane z konkretnego adresu e-mail, odpowiedź również powinna zostać przesłana na ten adres. Urząd Stanu Cywilnego w Katowicach postanowił jednak wykorzystać do komunikacji ze mną inny adres e-mail. Jak już wcześniej wspomniałem, nie należę do osób szczególnie czepialskich, dlatego uznałem, że odpowiedź mimo wszystko do mnie dotarła, i nie zamierzałem kruszyć o to kopii. Co odpowiedzieli urzędnicy w Katowicach? Również brak jasnej deklaracji, jak będzie taki przypadek to go rozpatrzymy.
Podsumujmy. Zapytanie wysłałem do 41 urzędów stanu cywilnego. Odpowiedzi potwierdzające dokonywanie transkrypcji otrzymałem z pięciu gmin: Sośnicowic, Gliwic, Sosnowca, Zabrza oraz Piekar Śląskich. Przy tej ostatniej gminie stawiam jednak delikatną gwiazdkę, ponieważ również w tym przypadku nie była to w pełni jednoznaczna deklaracja, choć wybrzmiała znacznie bardziej zdecydowanie niż odpowiedzi pozostałych 36 gmin. Na pocieszenie warto dodać, że żaden z urzędów nie odpowiedział kategorycznym „nie”. Palmę pierwszeństwa pod względem liczby dokonanych transkrypcji dzierży Sosnowiec, gdzie wykonano ich 22. W Gliwicach i Zabrzu, na moment udzielania odpowiedzi, dokonano po jednej transkrypcji.
O komentarz w tej sprawie poprosiłem mieszkańca Katowic, pana Patryka Chromika katowickiego radnego elekta Rady Dzielnicy Śródmieście, który zdecydował się zawrzeć związek małżeński ze swoim partnerem poza granicami Polski.
Patryk, kiedy wspomniałem w mediach społecznościowych, że zapytałem pisemnie wszystkie USC w Metropolii o możliwość transkrypcji aktu małżeństwa – jako jeden z pierwszych skomentowałeś, że jesteś już po tej procedurze. Co skłoniło Cię do złożenia wniosku o transkrypcję aktu małżeństwa?
Ślub wzięliśmy spontanicznie jako reakcja na fiasko ustawy o związkach partnerskich. Idea od razu była taka, żeby móc go zalegalizować w Polsce korzystając z tego, że udało się to już wtedy pierwszym parom i mieliśmy poczucie, że otwiera się pewne „okienko” możliwości, które nie wiadomo do kiedy będzie czynne. Gdyby ustawa o związkach partnerskich przeszła w oryginalnej formie, to prawie na pewno nie zdecydowalibyśmy się na zagraniczny ślub. Prawdopodobnie też, gdyby prezydent podpisał tzw. „współlokator plus” to dałoby nam te minimum bezpieczeństwa, którego potrzebowaliśmy.
Czy to była łatwa procedura? Jak to wyglądało? Jakie dokumenty należało przygotować i czy uzyskanie któregoś z nich było szczególnie trudne?
Sama procedura transkrypcji jest łatwa, świetnie opisana na stronach rządowych i w różnych poradnikach – pewnie dlatego, że korzystają z niej małżeństwa od dekad, my korzystaliśmy z dokładnie tej samej procedury. Oczywiście z tym zastrzeżeniem, że kiedyś pary nie musiały upewniać się najpierw czy Urząd Stanu Cywilnego nie będzie migał się od swoich obowiązków powołując się na względy ideologiczne – jak np. katowicki. Najważniejsze dokumenty to oryginał aktu małżeństwa opatrzony weryfikowalnymi pieczęciami oraz właściwie przygotowane tłumaczenie przysięgłe. Jedyną trudność niósł ze sobą „Ł” – znak diakrytyczny raczej nieznany urzędom spoza ojczyzny.
Czy mieliście jakiś problem z zawarciem aktu małżeństwa poza Polską?
Obyło się bez trudności. Tutaj pary jednopłciowe korzystają z poradników i doświadczenia zgromadzonego przez społeczność. Nie bez powodu większość rodaków korzysta z równości małżeńskiej w Danii, Niemczech czy na Malcie – tam procedury przewidują obywateli innych krajów UE, a do tego bardzo łatwo znaleźć uporządkowane i aktualne informacje online. Zainteresowanych odsyłam do poradnika takiego jak ten: https://mnw.org.pl/biblioteczka/ .
Są też firmy, które za opłatą załatwiają część formalności ślubnych – ich działalność jest bardzo szeroka: od zwykłego przejęcia biurokracji urzędowej, aż po organizację wesel, transport gości, rezerwacje hoteli. My nie korzystaliśmy z takich usług, ale przy kilku szczegółach przydał się double-checking z pomocą grupy administrowanej przez Stowarzyszenie Miłość Nie Wyklucza.
Patryk, minęło już trochę czasu od kiedy rozesłałem do USC pytanie o możliwość transkrypcji małżeństw jednopłciowych. Dziś mam już odpowiedzi i wyglądają one następująco - na 41 urzędów, tylko 5 odpowiedziało jednoznacznie, że dokonują lub że są gotowe dokonywać transkrypcji. Pozostałe 36 USC najczęściej odpowiadało w sposób niejednoznaczny, argumentując że nie było w ich gminie jeszcze takiego przypadku, dlatego też nie mogą odpowiedzieć na pytanie. Żaden z pytanych urzędów nie odpowiedział również twardo NIE. Jak to skomentujesz?
Kłamią. Albo przynajmniej mijają się z prawdą. Odpowiadają „nie” drogą nieformalną – telefonicznie albo po osobistej wizycie w Urzędzie. Wydanie decyzji odmownej otworzyłoby skomplikowaną ścieżkę prawną, w której na drodze sądowej małżeństwo i Urząd utknęłyby na lata, a sprawa stałaby się polityczna – i być może to jest casus, który spotka Katowice.
Żadna para tego nie chce, dlatego raczej nikt nie zgłasza się do Urzędu, który sam nie potwierdzi wcześniej, że nie ma problemu z transkrypcją. Tutaj fantastyczną pracę wykonał Tęczowy Sanok – monitorowali na żywo Urzędy, które brały udział w homofobicznych szkoleniach (katowicki USC jest rekordzistą – wysłał na nie swoich pracowników aż siedem razy) .
Dziękuję za rozmowę!