Kryzys stypendialny na Uniwersytecie Śląskim. Studenci mówią "nie" i żądają konkretnych rozwiązań
Arkadiusz Szymczak ·
Zmniejszenie wsparcia finansowego dla najzdolniejszych i najbardziej potrzebujących studentów nawet o kilkaset złotych miesięcznie, decyzje ogłaszane ze znacznym opóźnieniem oraz budżety domowe wywrócone do góry nogami – to, zdaniem studentów, główne przyczyny protestu na Uniwersytecie Śląskim w Katowicach. Podczas bezpośrednich rozmów studenci przedstawili władzom uczelni twarde warunki. Domagają się nie tylko wycofania drastycznych obniżek, ale również przedstawienia w realnej strategii pozyskania dodatkowych funduszy.
Decyzja władz Uniwersytetu Śląskiego o obniżeniu stawek świadczeń pomocowych na rok akademicki 2026-2027 wywołała oburzenie wśród społeczności akademickiej. Jak podkreślają organizacje studenckie, dla wielu osób studiujących stypendia socjalne, rektorskie czy dla osób z niepełnosprawnościami stanowią kluczowy warunek kontynuowania nauki na uczelni – zwłaszcza dla tych, którzy ze względów zdrowotnych lub z powodu napiętego planu zajęć nie mogą podjąć dodatkowego zatrudnienia.
„Trynda, oddaj stypendia!”
Tymi słowami rozpoczyna się facebookowy wpis Śląskiej inicjatywy „Żbik” z 3 listopada 2026 roku. Organizacja studencka informuje w nim, że 29 października prorektorka dr hab. prof. UŚ Katarzyna Trynda rozesłała osobom studiującym mejla, w którym rzekomo napisała, że „Wszystko wskazuje na to, że stypendia wypłacane w semestrze zimowym roku akademickiego 2026/2027 będą niższe niż w roku ubiegłym”. Inicjatywa dodała także, że ich zdaniem władze uczelni asekuracyjnie dodają, że obniżki nie mają związku z sytuacja finansową, a z cięciami ministerialnymi.
Dwa dni później „Żbik” zaprosił studentów na spotkanie otwarte w tej sprawie 12 listopada. W międzyczasie powołane zostało stowarzyszenie „Stop Obcince Stypendiów”, które zorganizowało pokojowy protest pod głównym gmachem Uniwersytetu Śląskiego. Odbył się 10 listopada.
Głównym motywem protestu zorganizowanego pod rektoratem przez inicjatywę „Stop Obcince Stypendiów” był sprzeciw wobec skali obniżek oraz trybu ich wprowadzenia. Jak podkreślali uczestnicy manifestacji, nowe, znacznie niższe stawki zostały ogłoszone ponad miesiąc po rozpoczęciu roku akademickiego. W efekcie studenci, którzy ułożyli swoje budżety na podstawie kwot z ubiegłego roku, zostali postawieni przed faktem dokonanym.
- Zbieramy się tutaj dlatego, że Uniwersytet Śląski ogłosił niedawno bardzo wysokie cięcia, jeśli chodzi o kwoty stypendiów. Poszły w dół kwoty stypendiów dla osób niepełnosprawnych, stypendium socjalne, stypendium rektora w kwotach 400, 500, 600, a nawet 1100 zł. I zbieramy się tutaj, by przeciwko temu zaprotestować. Uważamy, że są to zmiany zbyt drastyczne, ogłoszone zbyt pochopnie. Za późno przede wszystkim, no bo mamy już przecież miesiąc po rozpoczęciu roku akademickiego. Ludzie zaczęli już planować swoje budżety domowe i nagle dowiadują się, że z tych budżetów ucieknie im kwota, która może zaważyć o tym, czy dotrą do następnego miesiąca, czy zepnie im się budżet. No i nie zgadzamy się na to. Fundamentalnie się na to nie zgadzamy - mówił w rozmowie że Śląską Opinią Igor Mięsak, student UŚ.
Do sprawy odniósł się także Samorząd Studencki Uniwersytetu Śląskiego. We wpisie z 9 listopada podaje, że głównymi przyczynami obecnego kryzysu miały być zmniejszone dotacje rządowe oraz rekordowo duża liczba nadesłanych podań. Przedstawiciele studentów zapewnili, że natychmiast podjęli dialog z władzami rektorskimi, szukając skutecznych rozwiązań tej trudnej sytuacji. Dodali, że ponieważ przesunięcie własnych środków uczelni okazało się niemożliwe z przyczyn prawnych, wspólnie wystosowano oficjalny apel do Ministerstwa o dodatkowe fundusze. Władze samorządu zapewniły, że stale monitorują sprawę i zachęciły potrzebujących studentów do szukania wsparcia w specjalnych punktach informacyjnych.
Stanowisko władz uczelni
Władze Uniwersytetu Śląskiego tłumaczą obniżenie świadczeń przede wszystkim zmniejszeniem dotacji z Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego oraz gwałtownym wzrostem liczby uprawnionych wnioskodawców. Jak wyjaśnia prorektor ds. studenckich i kształcenia dr Katarzyna Trynda, fundusz stypendialny jest prawnie wyodrębnionym budżetem państwowym i uczelnia nie ma możliwości zasilania go z własnych środków, co oznacza, że obniżki nie wynikają z ogólnej sytuacji finansowej UŚ. Pula przyznana na 2026 rok zmalała z ponad 23,48 mln zł do 22,64 mln zł, podczas gdy liczba ważnych wniosków wzrosła do około 120% poziomu z ubiegłego roku – m.in. w efekcie podniesienia ustawowego progu dochodowego. Rzeczniczka uczelni Małgorzata Poszwa poinformowała, że rektor wraz z samorządem studenckim wystąpili już do Ministra Nauki o zwiększenie dotacji, a w odpowiedzi na protesty prorektor dr Trynda zadeklarowała przedstawienie w ciągu 7 dni roboczych nowej strategii pozyskania dodatkowych funduszy.
Przedstawiciele inicjatywy „Stop Obcince Stypendiów” zaznaczają, że wyznaczenie siedmiodniowego terminu na przedstawienie strategii nie kończy całej akcji. Jak deklarowali w oficjalnych komunikatach: „Dzisiaj wybraliśmy rozmowę - nie znaczy to, że samo zapewnienie wystarczy. Poczekamy te chwilę i podejmiemy stosowne działanie.” Jeśli zapewnienia władz uczelni nie przełożą się na konkretne decyzje finansowe, studenci zapowiadają podjęcie kolejnych kroków organizacyjnych. Proponują też trójstronne spotkanie: rektorat, Samorząd Studencki Uniwersytetu Śląskiego i reprezentacja protestujących.
Co dalej?
11 listopada „Stop Obcince Stypendiów” opublikowała petycję w sprawie obniżek. Przedstawiciele inicjatywy domagają się w niej:
- udostępnienia dokładnych danych finansowych dotyczących stypendiów,
- rewizji i wyrównania obniżek przez uniwersytet,
- przywrócenia wcześniejszych progów kwalifikacyjnych,
- publicznego przyznania przez władze rektorskie, że studenci i doktoranci nie ponoszą odpowiedzialności za kondycję finansową uniwersytetu
- zniesienia obniżek do semestru letniego, przypadku niemożności całkowitego wyrównania.
Z kolei samorząd studencki w środę 18 listopada zaprosił zainteresowanych studentów na otwarte spotkanie z Panią Prorektor ds. studenckich i kształcenia - dr Katarzyną Tryndą, prof. UŚ. Ma się ono odbyć o godz. 15.30, 19 listopada 2026 r. w sali 420 budynku przy ul. Bankowej 14. Jak informują przedstawiciele samorządu, podczas spotkania pani rektor przedstawi działania, które zostały podjęte w sprawie świadczeń, oraz plany na najbliższy czas.