Niech wyciąganie wniosków nie skończy się wraz z żałobą.
Adrian Szymura ·
Żałoba narodowa minęła. Nie powinna jednak minąć nasza gotowość do wyciągania wniosków z tego tragicznego wydarzenia na krakowskim Rynku.
Jednak nim przejdziemy do wniosków, warto sobie powiedzieć, co tego dnia zadziałało, a co kompletnie zawiodło. Na absolutne potępienie zasługują przede wszystkim politycy oraz powiązane z nimi środowiska. Mam tutaj między innymi na myśli różne media i dziennikarzy, którzy nawet nie udają bezstronnych, tylko jasno sprzyjają jednej stronie sceny politycznej. Część klasy politycznej wraz z przybudówkami już kilka minut po tragicznych wydarzeniach rozpoczęła szerzenie kłamstw i narracji, które przede wszystkim budowały i budują w opinii publicznej niepewność oraz są znakomitą pożywką do tworzenia złożonych, wielopoziomowych fakenewsów. To karygodne i jako państwo powinniśmy jak najszybciej wypracować mechanizmy, które będą blokowały tego typu przekaz, a przede wszystkim go penalizowały. Za świadome szerzenie dezinformacji musi grozić kara!
Przejdźmy teraz do tych elementów, które tego dnia zadziałały. Na pochwałę przede wszystkim zasługują służby: policjanci, strażnicy miejscy, strażacy i ratownicy medyczni. To bohaterowie minionej soboty. Zareagowali błyskawicznie. Zgodnie z komunikatami Komendy Wojewódzkiej Policji w Krakowie pierwsze działania funkcjonariuszy miały miejsce już w 23 sekundzie od zgłoszenia, czyli praktycznie natychmiast! Przypomnijmy, że pierwsze strzały padły o godzinie 14.59, zaś o godzinie 15.03 nastąpiło unieszkodliwienie sprawcy przez funkcjonariuszy Policji. Kolejnym elementem, który tego dnia zadziałał, była postawa przechodniów znajdujących się na Rynku i w jego najbliższej okolicy. W dużej mierze zachowali się oni zgodnie z zasadą „4 razy U” (uważaj - uciekaj - ukryj się - udaremnij atak): zauważyli zagrożenie, zaczęli uciekać i ukryli się. Ostatni element, tj. „udaremnij atak”, nie miał miejsca, jednak pamiętajmy, że jest to już ostateczność stosowana wtedy, gdy nie mamy możliwości ucieczki lub ukrycia się. To, co można zaobserwować na filmach z tego zdarzenia i co zasługuje na szczególną pochwałę, to wzajemna pomoc podczas ucieczki. Na wielu nagraniach widać, jak ludzie ukrywają się w kioskach i lokalach.
Teraz zastanówmy się, czy w przyszłości możemy zrobić coś lepiej? Jednak lepiej nie w momencie zagrożenia, tylko zanim ono nastąpi! Pierwszą rzeczą, która nasuwa mi się na myśl, jest to, by przestać być obojętnym. Przestać być obojętnym na postawy ludzi, które w przyszłości mogą ewoluować w bardzo groźnym i radykalnym kierunku. Postawmy sobie pytanie: czy sprawca, Michał Oksiński, spadł z nieba? Niezależnie od tego, co nim kierowało, czy była to fascynacja jakąś skrajną, zbrodniczą ideologią, sytuacja w domu rodzinnym czy choroba, wielce prawdopodobne jest, że każda z tych przyczyn dawała wcześniej sygnały, które powinny zaniepokoić jego najbliższych: rodzinę, znajomych czy sąsiadów. Nie zamykajmy oczu, nie udawajmy, że nie widzimy niepokojących zachowań lub fascynacji skrajnymi ideologiami wśród osób z naszego otoczenia, w rodzinie, szkole, pracy czy sąsiedztwie. Czasem wystarczy zwykła rozmowa z dzielnicowym i przekazanie swoich obaw. Taki funkcjonariusz może przeprowadzić wywiad środowiskowy, być może zapuka bezpośrednio do drzwi takiej osoby i sam oceni sytuację.
I niech się wam nie wydaje, że to jakieś nieprawdopodobne historie, bo nawet w ostatnich wyborach do katowickich rad dzielnic trafił się kandydat, który swoje plakaty wyborcze stylizował estetyką III Rzeszy. Na jego plakacie nie pojawiła się swastyka, więc można uznać, że nie przekroczył pewnej czerwonej linii. Jednak estetyka plakatu, dobór czcionki i ubiór jasno sugerowały nawiązanie do ideologii narodowego socjalizmu. Oczywiście możemy uznać, że był to bardzo głupi żart albo chęć zrobienia wokół siebie szumu, który potencjalnie miał przynieść dodatkowe głosy. A być może była to chora fascynacja zbrodniczą ideologią, która w przyszłości doprowadzi do kolejnej tragedii.
Czy poza reagowaniem na niepokojące sygnały możemy zrobić coś jeszcze? Oczywiście. Warto zadać sobie pytanie, czy przestrzenie piesze w mieście nie powinny być chronione w dodatkowy sposób. Gdy o tym myślę, przychodzi mi do głowy na przykład ulica Mariacka w Katowicach, która jest deptakiem, na który może wjechać praktycznie każdy. Czy w dobie obecnych zagrożeń tak powinno być? Dawniej na wjazdach na ulicę Mariacką funkcjonowały wysuwane z ziemi słupki, które ograniczały ruch pojazdów. Od lat nie działają. Być może wydarzenia z Krakowa, ale również historia zamachów w miastach Europy Zachodniej, powinny być sygnałem dla władz miasta, że należy wrócić do rozwiązania ograniczającego wjazd na deptak. Zresztą takie słupki funkcjonują również w pobliżu krakowskiego Rynku, dokładnie na ulicy Stolarskiej, która biegnie równolegle do ulicy Grodzkiej, gdzie w sobotę padły strzały. Dlaczego słupki chronią właśnie ulicę Stolarską? Znajdują się tam placówki dyplomatyczne, między innymi konsulat Stanów Zjednoczonych.
Kolejna myśl, która nasuwa się w tym kontekście, dotyczy bezpieczeństwa katowickiego jarmarku. Wiem, że od kilku lat na Rynku w Katowicach pojawiają się betonowe zapory, a także widoczne są patrole Policji i Straży Miejskiej. Tylko czy to w dobie obecnych zagrożeń wystarczy? Od kilku lat podnoszę problem przechodzenia przez Rynek w okresie jarmarku bożonarodzeniowego. Plac przed Skarbkiem jest otoczony kramami i barierkami, które chronią pieszych przed przypadkowym potrąceniem przez tramwaj. Warto jednak zadać sobie pytanie, czy w przypadku innego zagrożenia wszystkie te budki i barierki nie staną się przypadkiem przeszkodą w ewentualnej ewakuacji lub ucieczce. Nie jestem specjalistą w tej dziedzinie, jednak przykład Krakowa pokazuje, że ludzie mieli gdzie się rozbiec i potrafili to wykorzystać. Ukryli się w lokalach usługowych w parterach kamienic, bramach czy kościołach. Być może katowicki jarmark powinien być bardziej rozproszony w przestrzeni Rynku i jego okolicach, na przykład na placu Kwiatowym, ulicy Dworcowej, Staromiejskiej czy Dyrekcyjnej.
Wyciągnijmy z tej tragicznej historii wnioski.