Pompy ciepła na czterech oczyszczalniach w Katowicach, pompa ciepła na wodach kopalnianych w Radlinie, spalarnia odpadów przy elektrowni w Rybniku, biogazownia w Dąbrowie Górniczej. Takie projekty przygotowali przedstawiciele samorządów i spółek komunalnych podczas ostatniego spotkania Akademii Transformacji Ciepłownictwa w Parku Naukowo-Technologicznym Euro-Centrum w Katowicach. Trzecie spotkanie 2. edycji Akademii Transformacji Ciepłownictwa (ATC2) odbyło się 20 października 2026 r. Tematem były elektrotechnologie w ciepłownictwie: pompy ciepła, kotły elektrodowe i magazyny ciepła. Udział wzięło 27 osób, w tym przedstawiciele samorządów Katowic, Rybnika, Dąbrowy Górniczej i Radlina, przedsiębiorstw ciepłowniczych i wodociągowych oraz firm technologicznych. „Po trzech spotkaniach uczestnicy wychodzą z Akademii nie tylko z wiedzą, ale z wstępnie opisanym projektem: z mocą, odbiorcą i rzędem wielkości nakładów. Katowice i Radlin pokazały, że ciepło z oczyszczalni i z wód kopalnianych to konkretne inwestycje na kilka–kilkadziesiąt megawatów. Teraz potrzebne są decyzje, kto je zrealizuje i z jakich pieniędzy” – mówi Patryk Białas, dyrektor Centrum Innowacji i Kompetencji PNTEC, organizator ATC2. Prąd zamiast węgla i gazu Paweł Lachman, prezes Polskiej Organizacji Rozwoju Technologii Pomp Ciepła (PORT PC), przedstawił dane z raportu „The Electrotech Revolution” think tanku EMBER. Pompa ciepła daje 3–4 razy więcej ciepła niż kocioł z tej samej ilości energii. W Polsce prąd stanowi ok. 17 proc. zużywanej energii, w Unii Europejskiej ok. 23 proc. Zgodnie z przyjętym w lipcu 2026 r. unijnym planem elektryfikacji średnia unijna ma wzrosnąć do 32 proc. w 2030 r. „Przyszłość jest elektryczna. Nie dlatego, że tak chce ta czy inna polityka klimatyczna, ale dlatego, że stoją za tym fizyka, ekonomia i bezpieczeństwo energetyczne. Nawet jeśli pompę ciepła w sieci ciepłowniczej zasilimy prądem wyłącznie z gazu, zużyjemy o 45 proc. mniej gazu niż w kotle gazowym. Im więcej OZE w sieci, tym ta oszczędność jest większa” – mówi Paweł Lachman. Magazyn ciepła jak termos dla miasta Prof. Jerzy Wołoszyn z Akademii Górniczo-Hutniczej w Krakowie omówił magazyny ciepła: od zbiorników przy elektrociepłowniach, przez magazyny w gruncie, po duże zbiorniki ziemne. Zbiornik w EC Siekierki w Warszawie mieści 1 600 MWh ciepła. W Lidzbarku Warmińskim działa pierwsza w Polsce ciepłownia łącząca fotowoltaikę, pompę ciepła i magazyny sezonowe. W Opolu planowany jest magazyn o objętości 200–300 tys. m³, jeden z największych w Europie. „Elektryfikacja ciepłownictwa opłaca się przy zmiennych cenach energii. Magazyn ładujemy, kiedy prąd jest tani, a ciepło oddajemy do sieci, kiedy rośnie zapotrzebowanie. Bez magazynu kupujemy prąd także wtedy, gdy jest drogi. Technologie są gotowe. Przy polskich elektrociepłowniach takie zbiorniki działają od 2009 roku” – mówi prof. Jerzy Wołoszyn. Ciepłownia jako fabryka paliw Prof. Jarosław Zuwała z Instytutu Technologii Paliw i Energii, członek Rady Naukowej ATC2, przedstawił technologie Power-to-X. Pozwalają one produkować paliwa syntetyczne z wodoru i CO₂ i jednocześnie oddawać ciepło do sieci miejskiej. W duńskim Kassø fabryka e-metanolu ogrzewa przy okazji 3 300 gospodarstw domowych. Instytut buduje w Zabrzu zaplecze badawcze o wartości ponad 25 mln zł, na którym samorządy mogą sprawdzić takie rozwiązania przed inwestycją. „Infrastruktura komunalna może stać się lokalnym hubem energetycznym. Może wykorzystywać nadwyżki prądu z OZE i lokalne CO₂, produkować e-paliwa i przy okazji dostarczać ciepło mieszkańcom. Budowanie odporności, o której dziś tyle się mówi, prędzej czy później przejdzie na poziom samorządów” – mówi prof. Jarosław Zuwała. Od mapy do projektu W drugiej części spotkania zespoły z poszczególnych miast pracowały przy stolikach z członkami Rady Naukowej ATC2 i ekspertami firm technologicznych. Punktem wyjścia były mapy lokalnych źródeł ciepła przygotowane na wrześniowym spotkaniu Akademii. Efekty: Katowice: pompy ciepła na czterech miejskich oczyszczalniach ścieków (Dąbrówka, Szopienice, Panewniki, Podlesie), łącznie 4 × 6 MW. Szacowany koszt to ok. 25 mln zł za jednostkę 6 MW, do tego budynki i infrastruktura.Radlin: pompa ciepła na wodach kopalnianych KWK Marcel, ok. 5 MW. Pokryje ok. 35 proc. rocznej produkcji ciepła w mieście, a szacowany koszt to ok. 30 mln zł.Rybnik: instalacja termicznego przekształcania odpadów na terenie Elektrowni Rybnik, połączona z miejską siecią ciepłowniczą. Do tego wykorzystanie ciepła odpadowego z elektrowni.Dąbrowa Górnicza: biogazownia produkująca prąd i ciepło w ramach klastra energii.Ruda Śląska: mapa rozbudowy miejskiego systemu o pompy ciepła przy oczyszczalniach, spalarnię odpadów i fotowoltaikę z magazynem energii. „Zespoły zaczynały od specyfiki swojego miasta (Rybnik, Radlin, Czeladź, Ruda Śląska, Dąbrowa Górnicza, Katowice), ze szczególnym uwzględnieniem zainstalowanych źródeł, a kończyły na rozpoznaniu możliwości finansowania, także w formule PPP czy w ramach klastrów energii. Poszukiwano alternatywnych źródeł ciepła, tak aby system ciepłowniczy był efektywny energetycznie w rozumieniu dyrektywy EED i Prawa energetycznego. Problemem wskazanym podczas warsztatu było to, że miasto jako jednostka samorządu terytorialnego często nie ma własnej sieci ciepłowniczej, więc nie może w łatwy sposób kształtować ceny ciepła. Dlatego kluczowe pytania nie dotyczą wyłącznie technologii, lecz tego, kto jest właścicielem źródła i sieci, kto będzie operatorem i kto sfinansuje inwestycję” – mówi dr inż. Marek Rojczyk, członek Rady Naukowej ATC2, prowadzący warsztat. Spotkanie zamknęło cykl merytoryczny 2. edycji Akademii. Wcześniejsze spotkania dotyczyły finansowania transformacji ciepłownictwa (8 września) i planowania energetycznego w gminach (29 września). Certyfikaty ukończenia zostaną wręczone na osobnym spotkaniu. O Akademii Transformacji Ciepłownictwa Akademia Transformacji Ciepłownictwa to program Parku Naukowo-Technologicznego Euro-Centrum dla samorządów i spółek komunalnych z województwa śląskiego. W 2. edycji odbyły się trzy spotkania eksperckie. Uczestnicy pracowali na nich nad własnymi koncepcjami inwestycji ciepłowniczych z udziałem Rady Naukowej, instytucji finansujących i dostawców technologii. Program jest realizowany w ramach projektu „PPO WSL 2030. Utworzenie Regionalnego Obserwatorium Innowacji” jest współfinansowany przez Unię Europejską ze środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego w ramach Programu Fundusze Europejskie dla Śląskiego 2021-2027 - Priorytet: FESL.01.00-Fundusze Europejskie na inteligentny rozwój, Działanie: FESL.01.03-Ekosystem RIS. Tekst powstał we współpracy z PNT Euro-Centrum.