Instytut Pamięci Narodowej poinformował o zakończeniu kolejnego etapu prac poszukiwawczo-ekshumacyjnych na nieczynnym cmentarzu przyszpitalnym przy ul. Sportowej w Lublińcu. Badania prowadzono od 6 do 17 lipca 2026 roku w ramach śledztwa Oddziałowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu w Katowicach. Celem działań było odnalezienie szczątków pacjentów dawnego szpitala psychiatrycznego, którzy - według ustaleń historyków - padli ofiarą niemieckiej akcji T4 podczas II wojny światowej. Śledztwo historyków IPN W trakcie lipcowych prac odkryto dwie zbiorowe jamy grobowe, w których znajdowały się szczątki 24 osób. Wstępne analizy antropologiczne oraz porównanie wyników z zachowaną dokumentacją medyczną wskazują, że mogą to być szczątki siedmiu kobiet i siedemnastu mężczyzn w wieku od 24 do 64 lat, zmarłych pod koniec marca i w kwietniu 1944 roku. Pobrano próbki do badań genetycznych i toksykologicznych, które mają pomóc w identyfikacji ofiar oraz ustaleniu okoliczności ich śmierci. Na obecnym etapie nie odnaleziono szczątków dzieci, które zdaniem badaczy, mogą znajdować się w innych miejscach cmentarza. IPN zapowiedział kontynuację prac w 2027 roku. Śledztwo dotyczy zbrodni popełnionych na pacjentach niemieckiego zakładu psychiatrycznego funkcjonującego w czasie okupacji w Lublińcu. Z ustaleń IPN wynika, że w placówce przebywały zarówno dzieci, jak i dorośli, kierowani tam z III Rzeszy oraz z terenów okupowanej Polski. Badacze wskazują, że ofiary mogły być uśmiercane m.in. poprzez podawanie nadmiernych dawek barbituranów oraz celowe wyniszczanie organizmu głodem. Trwające badania mają zweryfikować te ustalenia. Według wyników kwerendy archiwalnej przeprowadzonej przez IPN, od września 1939 roku do stycznia 1945 roku w lublinieckim szpitalu zmarło 1766 pacjentów, w tym co najmniej 317 dzieci. Ustalono również, że na przyszpitalnym cmentarzu pochowano 1564 osoby, a co najmniej 230 pacjentów zostało wywiezionych do ośrodków zagłady na terenie III Rzeszy w ramach akcji T4. Straszliwa zbrodnia wojenna Akcja T4 była realizowanym przez nazistowskie Niemcy programem zabijania osób uznanych za niepełnosprawne lub niezdolne do samodzielnego funkcjonowania. Obejmowała osoby z zaburzeniami psychicznymi, niepełnosprawnościami intelektualnymi i fizycznymi oraz inne grupy uznane przez nazistowskie władze za „nieprzydatne”. Wśród ofiar byli również obywatele okupowanej Polski. Większość informacji o tych wydarzeniach pochodzi z relacji ofiar, świadków i szpitalnych zapisków odnalezionych po wojnie. Szpitalem w okresie okupacji kierował lekarz psychiatra Ernst Buchalik, członek NSDAP i SA. W 1942 roku dołączyła do niego dr Elisabeth Hecker. Według ustaleń historyków i dokumentów archiwalnych to pod ich nadzorem prowadzono selekcję pacjentów oraz stosowano procedury związane z realizacją programu T4. Po zakończeniu wojny oboje kontynuowali pracę zawodową w Republice Federalnej Niemiec. Buchalik stanął przed sądem, jednak został uniewinniony. Hecker pracowała jako lekarz psychiatra dziecięcy, a w 1979 r. otrzymała honorowe członkostwo Niemieckiego Stowarzyszenia Psychiatrii Dziecięcej oraz Federalny Krzyż Zasługi. W 2013 r., po ponownejocenie jej działalności w okresie III Rzeszy, organizacje medyczne odebrały jej pośmiertnie przyznane wyróżnienia. 12 listopada 2024 roku na terenie bulwaru Europejskiego w Lublińcu odsłonięto tablicę upamiętniającą tragiczne losy dzieci z niepełnosprawnościami oraz zaburzeniami psychicznymi, które zmarły w wyniku straszliwych eksperymentów medycznych w czasie okupacji. Śledztwo w sprawie zbrodni popełnionych w Lublińcu prowadzi od 2025 roku katowicki pion śledczy IPN na podstawie przepisów dotyczących zbrodni przeciwko ludzkości i zbrodni wojennych. Celem postępowania jest odnalezienie i identyfikacja ofiar oraz odtworzenie przebiegu wydarzeń związanych z działalnością nazistowskiego szpitala psychiatrycznego w okresie II wojny światowej. Źródła: IPN, Muzeum Historii Polski