Wiadomości · Raport o stanie miasta

Bytom się wyludnia, ale aktywizuje mieszkańców

Sebastian Pypłacz · 2 lipca 2026

Po Katowicach i Chorzowie przeglądamy raporty o stanie miasta w Bytomiu, Każdy kolejny to swoista kronika transformacji miasta, które jednocześnie remontuje się i wyludnia, zdobywa fundusze i traci mieszkańców, aktywizuje obywateli i nie może zatrzymać bezrobocia.

Wyludnienie bez dna

Najbardziej bezwzględny wskaźnik to liczba mieszkańców. W rejestrze meldunkowym widać nieprzerwany spadek: ze 143 598 osób na koniec 2019 roku do 125 958 na koniec 2025. Sześć lat, niemal osiemnaście tysięcy mniej.

Miasto to obserwuje, mierzy i opisuje. Ale nie ma narzędzi, które mogłyby ten proces odwrócić samodzielnie - bez inwestycji prywatnych, bez wzrostu miejsc pracy, bez zmiany strukturalnej.

Bezrobocie: cztery lata postępu, jeden rok regresu

Przez kilka lat wyglądało dobrze. Stopa bezrobocia, która w pandemicznym 2020 roku wyniosła 10 procent, konsekwentnie malała: 8,6 (2021), 8,3 (2022), 8,2 (2023), 7,9 (2024). To realny efekt programów aktywizacyjnych współfinansowanych z Europejskiego Funduszu Społecznego, wdrażanych przez Powiatowy Urząd Pracy w kolejnych edycjach projektów wartych łącznie ponad 20 milionów złotych.

Raport za 2025 rok przynosi jednak niepokojący zwrot: stopa bezrobocia wzrosła do 10,3 procent — najwyżej w całym analizowanym oknie, powyżej poziomu covidowego. Dokument nie wyjaśnia przyczyn wprost. Kontekst jest jednak czytelny: zmienia się rynek pracy.

Budżet: wzrost nominalny, deficyt strukturalny

Dochody budżetu rosły przez cały okres - ze 942 milionów złotych w 2019 roku do niemal 1,37 miliarda w 2025. Wzrost o blisko 45 procent w sześciu latach. Na papierze robi wrażenie. Przy bliższym spojrzeniu obraz staje się bardziej złożony. Budżet zamykał się deficytem przez niemal cały analizowany okres. Rok 2022 był najtrudniejszy: deficyt sięgnął 82,9 miliona złotych. Jedyny wyjątek to 2024 rok - nadwyżka 30,5 miliona złotych, efekt skoku dochodów przy relatywnie kontrolowanych wydatkach. Rok 2025 znów przyniósł deficyt, tym razem na poziomie 14,7 miliona.

Dochody na mieszkańca wzrosły w tym czasie z 6 564,3 złotych (2019) do ponad 10 023 złotych (2024). Wzrost bardziej statystyczny niż realny.

Rewitalizacja: 72 projekty, ale też 43 rezygnacje

Bytom był jednym z trzech miast w Polsce — obok Łodzi i Wałbrzycha — zaliczonych do Obszaru Strategicznej Interwencji w ramach unijnej perspektywy 2014–2020. To otworzyło dostęp do środków niedostępnych dla innych samorządów. Efektem był Gminny Program Rewitalizacji, który objął obszar 828 hektarów, zamieszkały przez niemal 29 procent bytomian.

Do końca 2023 roku zrealizowano 72 projekty: 44 infrastrukturalne i 28 społecznych, o łącznej wartości blisko 195 milionów złotych. Remontowano kamienice, tworzono przestrzenie publiczne, rewitalizowano kościoły i zabytkowe obiekty, otwierano mieszkania chronione, centra integracji. Centrum Sportów Wspinaczkowych i Siłowych w dawnej kopalni Rozbark stało się ogólnopolskim przykładem dobrego zagospodarowania przestrzeni poprzemysłowej.

Ale raporty ujawniają też drugą stronę. Z pierwotnej listy 126 projektów podstawowych 43 wnioskodawców nigdy nie złożyło wniosku o dofinansowanie. Spośród pozostałych 83, które wniosek złożyły, kolejne 15 odstąpiło od podpisania umowy lub realizacji już po jej złożeniu, a 6 otrzymało ocenę negatywną. Łącznie poza realizacją znalazło się ponad połowa pierwotnie zaplanowanych przedsięwzięć. Raport wskazuje przyczyny wprost: znaczny wzrost cen robót budowlanych, upadłość lub likwidacja podmiotów-wnioskodawców, nierealnie zaplanowane koszty.

W 2025 roku miasto weszło w nową perspektywę z ambitnym portfelem: 75,73 miliona złotych dofinansowania dla ośmiu projektów, a projekt centrów przesiadkowych przy placu Wolskiego i w Karbie uzyskał blisko 41 milionów złotych z programu FEnIKS. Całkowity koszt tej inwestycji przekracza 59 milionów złotych, a jej zakończenie planowane jest na 2028 rok.

Obywatele głosują - coraz liczniej

Na tle danych, które niepokoją, jeden wskaźnik rośnie konsekwentnie i bez przerwy. Bytomski Budżet Obywatelski, uruchomiony w 2019 roku, przyciąga z każdym rokiem więcej uczestników.

W 2020 roku głosowało 17 662 osób. W 2025 - 25 487. Wzrost o ponad 44 procent przy jednoczesnym spadku liczby mieszkańców o kilkanaście procent. Oznacza to, że faktyczny wskaźnik partycypacji w stosunku do populacji rośnie jeszcze szybciej, niż sugerują liczby bezwzględne. Liczba zgłaszanych projektów zwiększyła się z 34 do 53.

Równolegle rośnie gęstość organizacyjna społeczeństwa obywatelskiego: liczba fundacji, stowarzyszeń i organizacji społecznych na 10 tysięcy mieszkańców wzrosła z 25 (2020) do 31 (2024). W mieście, które traci ludzi, ci, którzy zostają, coraz aktywniej angażują się w jego sprawy.

Co mówią liczby

Bytom jest miastem, które sprawnie zarządza kryzysem. Potrafi pozyskiwać środki zewnętrzne, realizować złożone projekty infrastrukturalne, utrzymywać nadwyżkę operacyjną w trudnych warunkach i budować oddolne zaangażowanie mieszkańców.

Problem polega na tym, że kryzys - demograficzny i strukturalny, będący dziedzictwem dekad eksploatacji górniczej i gwałtownej deindustrializacji - wciąż wyprzedza tempo naprawy. Każdy rok przynosi mniej bytomian. Bezrobocie, które miało już nigdy nie wrócić powyżej dziesięciu procent, właśnie to zrobiło.

Kolejne raporty pokazują miasto, które robi co może. Pytanie, które pozostaje otwarte, brzmi: czy to wystarczy, żeby Bytom za dziesięć lat wciąż był miastem w pełnym tego słowa znaczeniu - nie tylko administracyjnie, ale demograficznie i społecznie. To pytanie wykracza poza kompetencje samorządu. I właśnie dlatego powinno paść głośniej niż dotychczas.