Najwyższa Izba Kontroli negatywnie ocenia przygotowanie przez Ministra Finansów projektu ustawy Polski Ład. Największa od 30 lat zmiana systemu podatkowego została wprowadzona w pośpiechu i wywołała chaos w systemie podatkowym. Zaprojektowane, a następnie uchwalone przepisy nie zostały poprzedzone adekwatnymi analizami. W konsekwencji wymagały natychmiastowych, szerokich działań naprawczych, gdyż ich wykorzystanie w przyjętym kształcie nie pozwoliło na przeprowadzenie założonych zmian systemowych. W dodatku podatnikom i płatnikom nie zapewniono odpowiedniego czasu na przygotowanie się do stosowania nowych przepisów, gdyż vacatio legis wyniosło zaledwie 38 dni. Zmiany podatkowe w ramach tarcz antyinflacyjnych wprowadzano rzetelnie oraz skutecznie. Niemniej część obowiązujących w 2022 r. stawek VAT była niższa od poziomu dopuszczonego dyrektywą unijną w sprawie wspólnego systemu podatku od wartości dodanej. Konferencja prasowa prezentująca wyniki kontroli "Zmiany podatkowe w ramach Polskiego Ładu oraz tarcz antyinflacyjnych" \nhttps://youtu.be/4GUd2T8x9Zo\n Kontrola Zmiany podatkowe w ramach Polskiego Ładu oraz tarcz antyinflacyjnych objęła zagadnienia związane z wprowadzeniem do systemu podatkowego celów ogłoszonego w maju 2021 r. programu Polski Ład, który miał za zadanie: zmniejszyć nierówności społeczne, stworzyć lepsze warunki do życia dla wszystkich obywateli oraz zagwarantować zwiększenie wpływów do systemu zdrowia. Wprowadzone zmiany w największym stopniu dotyczyły podatników podatku dochodowego od osób fizycznych i w szczególności objęły wszystkich podatników rozliczających się według skali podatkowej, czyli ponad 25 mln osób. Chodzi o pracowników, emerytów, zleceniobiorców, przedsiębiorców, a także przedsiębiorców, którzy rozliczali się z wykorzystaniem podatku liniowego lub zryczałtowanego podatku dochodowego. Innym badanym zagadnieniem były zmiany podatkowe wprowadzone w ramach tarcz antyinflacyjnych, gdzie sprawdzaliśmy rzetelność analiz poprzedzających zmiany systemowe w tym zakresie. Kontrolą objęto Ministerstwo Finansów, w którym przygotowano projekt ustawy Polski Ład oraz prowadzono analizy z zakresu sytuacji społeczno-gospodarczej kraju, jednostki Krajowej Administracji Skarbowej z trzech województw o najwyższych dochodach podatkowych (dwie izby administracji skarbowej w Katowicach i Poznaniu oraz pięć urzędów skarbowych: Warszawa-Bemowo, Poznań- Jeżyce, a także w Cieszynie, Rybniku i Ostrowie Wielkopolskim). Kontrolą objęto okres od 1 stycznia 2021 r. do 30 czerwca 2023 r. Założenia Polskiego Ładu Ustawą Polski Ład wprowadzono gruntowne zmiany realizujące reformę podatkowo-składkową. Najważniejsze z nich to: \npodwyższenie do 120 000 zł tzw. pierwszego progu skali podatkowej;\n\n\n\nwprowadzenie dla wszystkich podatników obliczających PIT na zasadach skali podatkowej kwoty zmniejszającej podatek w wysokości 5100 zł, co tym samym oznaczało wzrost tzw. kwoty wolnej od podatku do 30 000 zł;\n\n\n\nwprowadzenie ulgi dla klasy średniej dla pracowników i osób uzyskujących przychód z pozarolniczej działalności gospodarczej obliczających PIT na zasadach skali podatkowej;\n\n\n\nzniesienie możliwości obniżenia podatku dochodowego o kwotę składki na ubezpieczenie zdrowotne;\n\n\n\nwprowadzenie nowych zasad ustalania podstawy wymiaru składki zdrowotnej dla osób prowadzących działalność gospodarczą.\n W Ministerstwie Finansów na etapie prac nad projektem ustawy Polski Ład przewidziano, że ulga dla klasy średniej zostanie wprowadzona tylko dla pracowników. W parlamencie wskutek przyjęcia poprawek poselskich zdecydowano o rozszerzeniu zakresu podmiotowego ulgi, tj. o objęciu nią także osób, które uzyskiwały przychód z pozarolniczej działalności gospodarczej, a także umożliwiono małżonkom korzystanie z niej we wspólnym rozliczeniu rocznym. Minister nierzetelnie przygotował reformę Minister Finansów nierzetelnie przygotował projekt ustawy Polski Ład, która wprowadzała gruntowną reformę podatkową. Nie analizowano, czy i jak utrzymanie w niezmienionej postaci niektórych zasad obliczania i poboru zaliczek na podatek dochodowy od osób fizycznych wpłynie na ich wysokość. Dotyczyło to zasad składania oświadczeń PIT-2, zasady uwzględniania 1/12 kwoty zmniejszającej podatek przy obliczaniu i poborze zaliczek na podatek tylko przez jednego płatnika, a także braku możliwości uwzględniania 1/12 kwoty zmniejszającej podatek przy obliczaniu i poborze zaliczek na podatek przez niektórych płatników, zwłaszcza tych, którzy wypłacali świadczenia z tytułu umowy zlecenia w ramach działalności wykonywanej osobiście. Ponadto w analizach pominięto jak, po wejściu w życie proponowanych zmian, będzie kształtowała się w ciągu roku podatkowego i po jego zakończeniu sytuacja różnych grup pracowników. Dotyczyło to m.in. pracowników otrzymujących wynagrodzenie nie w pełni oskładkowane (np. policjantów), korzystających z tzw. autorskich kosztów uzyskania przychodów, pracowników świadczących pracę w kilku zakładach pracy (np. nauczycieli), a także podatników, którzy uzyskiwali przychód z różnych źródeł (np. stosunku pracy i emerytury, emerytury i umowy zlecenia, stosunku pracy i umowy zlecenia). Brak tych analiz pozbawił Ministra Finansów ważnych informacji, których wykorzystanie mogło przyczynić się do opracowania innych niż przyjęto założeń reformy, np. dotyczących ulgi dla klasy średniej czy zasad obliczania zaliczek. Proces legislacyjny Polskiego Ładu W trakcie rządowego procesu legislacyjnego nad projektem ustawy Polski Ład, od 26 lipca do 30 sierpnia 2021 r., przeprowadzono uzgodnienia, opiniowanie oraz konsultacje publiczne. W ramach tych procesów do Ministerstwa Finansów wpłynęło 97 opinii liczących ponad 900 stron. Jednak blisko 60% z nich wpłynęło w ostatnim dniu terminu lub po tym dniu, więc Ministerstwo Finansów dysponowało co najwyżej siedmioma dniami na ich analizę. Brak odpowiednio długiego czasu na analizę wniesionych opinii, pozbawił Ministerstwo Finansów korzyści płynących z tego procesu. Dłuższy czas na przeanalizowanie tych uwag mógłby przyczynić się do przygotowania lepszych przepisów prawa, uniknięcia ich późniejszych licznych nowelizacji, w tym uchylania wprowadzonych rozwiązań lub ich znaczących modyfikacji. W trakcie procesu opiniowania nie wystąpiono z wnioskiem do Prezesa Rządowego Centrum Legislacji o skierowanie projektu ustawy do zaopiniowania przez Radę Legislacyjną. Poprzez takie działanie Ministerstwo Finansów pozbawiło się również korzyści płynących z opinii tego ważnego organu, a tym samym okazji do poprawienia proponowanych rozwiązań, co w konsekwencji mogłoby przyczynić się do przygotowania lepszych przepisów prawa. Dla zobrazowania powstałego w systemie podatkowym chaosu i niepewności podatników warto zwrócić uwagę, na zwiększone zainteresowanie podatników usługami Krajowej Informacji Skarbowej, która udzieliła w zakresie Polskiego Ładu: 11 tys. odpowiedzi do końca 2021 r., ale w I półroczu 2022 r. już ponad 50 tys. (w II poł. 2022 r. udzielono 6 tys. odpowiedzi). Za krótkie vacatio legis Ustawa Polski Ład weszła w życie już po 38 dniach od jej ogłoszenia. Jednakże biorąc pod uwagę stopień skomplikowania i rozległość wprowadzonych przez nią zmian, powinna posiadać dłuższe vacatio legis. Projekt przewidywał bowiem nowelizację 22 ustaw i liczył wraz z uzasadnieniem ponad 500 stron. Zmiany objęły wiele obszarów różnych ustaw podatkowych, zwłaszcza ustaw o podatkach dochodowych. W ocenie NIK, dłuższe vacatio legis umożliwiłoby właściwe przygotowanie się podatników i pła…